“Lâu đài Sói,” Quyền lực lên xuống theo độ vén của váy

– “homo homini lupus – người là chó sói đối với người”

LÂU ĐÀI SÓI
Của Hilary Mantel. Dịch bởi: Nguyễn Chí Hoan.
625 trang. Nhã Nam & NXB Văn học. 159 000 đ
Đánh giá: *****

Tiểu thuyết lịch sử “Lâu đài sói,” đem lại cho Hilary Mantel giải Man Booker năm 2009, và phần tiếp theo giải Booker năm 2012, kể một cách sống động những biến động chính trị trong triều đại Vua Henry đệ Tám Vương quốc Anh, khi lần theo sự trỗi dậy và suy tàn của Thomas Cromwell, một nhân vật đầy mơ hồ và bí ẩn trong lịch sử.

Cromwell, con của thợ thợ rèn, xuất thân hèn kém, một kẻ chả là ai, lại thăng lên chức cao nhất trong triều đại của Henry VIII thế kỷ 16, là cánh tay phải của nhà vua, thái sư suốt 10 năm quyền lực. Trong một cuộc phỏng vấn, Mantel cho biết bà có thể viết khác đi về nền trị vì của Henry VIII, là nhờ vào Thomas Cromwell, bởi khi đứng từ góc nhìn của Cromwell thì mọi thứ thay đổi. Trong khi người đọc có thể biết rất rõ về đời sống chính trị của nhân vật này, thì đời sống riêng tư của ông gần như là con số 0 tròn trĩnh. Suốt 30 tới 40 đầu đời của Cromwell, tư liệu ghi chép hoàn toàn trắng xóa, thế rồi đột ngột Cromwell bước ra ánh sáng, và trở thành Bá tước Essex. Nếu với người viết tiểu sử, Cromwell là một cơn ác mộng, thì với một tiểu thuyết gia ông là cơ hội lớn để bà triển khai trí tưởng tượng. Cromwell, dưới góc nhìn của Mantel, khác hẳn với các ấn tượng cũ khi bị coi là một kẻ ác, chuyên thâu tóm quyền lực cá thân và đẩy bao số phận vào đường cùng qua lớp vỏ cải cách, lại được mô tả với đầy những nét tích cực: người đàn ông của gia đình, quý trọng vợ, ấm áp và thương yêu con cái, trung thành, và trở thành tay sai của (nhiều) người chủ tồi tệ. Những miêu tả của Mantel cho thấy Cromwell là một nhân vật đa tài, thức thời, và có khả năng chuyển biến mọi hoạn nạn thành lợi thế cho bản thân. Một luật sư, luôn ung dung tự tại, “khi ở tòa cũng như trên sóng nước, ở Tòa Giám mục cũng như trong sân một khách điếm. Anh biết thảo hợp đồng, huấn luyện chim ưng, vẽ bản đồ, chặn đứng một cuộc ẩu đả ngoài đường, trần thiết nhà cửa và chỉ định một bồi thẩm đoàn.” Cromwell, như chính Henry VIII nhận xét, là một cái bịch đầy rắn, là một Odyssey mưu trí đến lươn lẹo.

lau20dai20soi-u547-d20160912-t093956-524156

Mantel xây dựng song song quá trình ngoi lên quyền lực của Cromwell, cùng với những lời đồn đoán về mối quan hệ giữa tay nhà vua và phần trên đầu gối của người tình, tiểu thư Anne, với việc nước Anh ra khỏi Âu châu, giáo hội La Mã, để tách riêng Anh giáo: người đọc có cảm giác như đây là một cú Brexit từ thế kỷ 16. Tất cả đan xen, cài cắm, trở thành một mạng lưới những câu chuyện được kể rành rọt, hấp dẫn. Đỉnh cao của truyện, không chỉ là việc hoàng hậu Katherine bị truất ngôi, và Anne Boleyn được tước phong hoàng hậu, nhờ vào việc Henry VIII đạt được Quyền Tối Cao nhờ thay đổi luật, mà còn là việc Henry từ nay không còn phải khiến cả vương quốc khánh kiệt vì tặng quà tiền mặt mỗi lần muốn chạm vào vùng tự do của Anne. Một thay đổi chủ chốt đã diễn ra, đẩy mọi việc phía sau, đó là khi Henry lần lượt thay tới 6 đời vợ, chỉ đơn thuần là đi vào nếp xe cũ. Nằm trên lằn ranh giữa chất liệu sử bao chứa sự thật, mà Mantel đã tuyệt đối tuân thủ, không hề sáng tạo ra một nhân vật mới nào, và tìm mọi cách theo một cách chuẩn xác ngày tháng năm cũng như nơi ở của họ, và hư cấu, tác giả đã thành công xuất sắc bằng những lớp lang sự kiện, trên nền một dòng tự sự chính với những hồi ức rọi lại từ xa xăm trong tâm trí của Cromwell, để phục dựng cả một trang lịch sử, của một loạt các số phận cá nhân xoay quanh cuộc đời Cromwell: sự sụp đổ của Wolsey, người chủ cũ của anh, được kể cùng với sự ra đi của cả gia đình anh, vợ và con gái lần lượt chết chết vì bệnh sốt đổ mồ hôi, sau tiếp là sự sụp đổ của Thomas More, và rồi đến chính thảm kịch của nhân vật chính.

Người đọc sẽ nhận thấy, chuyện lịch sử vương triều Anh hóa ra lại là những chuyện bình thường đến tầm thường: đó là việc tìm kiếm một đứa con trai nối dõi, việc cố gắng lọt vào ân sủng của nhà vua và việc bị rơi khỏi ân ủng thì số phận sẽ bi đát ra sao, việc một cô gái cương quyết không lên giường của hoàng thượng, giữ gìn trinh tiết vĩnh viễn để kích thích sự ham muốn của nhà vua từ đó chiếm lấy ngôi vị hoàng hậu, việc nhà vua muốn li dị vợ cũ bằng cách đổ oan cho bà rằng bà không còn trinh khi lấy mình. Nhưng bện chặt với những câu chuyện đời sống này, là những biến chuyển lớn trong đời sống tinh thần lẫn vật chất của người dân Anh, mà Thomas Cromwell đóng vai trò chủ chốt trong việc kích đẩy: việc chỉ ra Thiên chúa giáo của giáo hội La Mã nắm quyền tuyệt đối trong đời sống người dân, là việc nỗ lực thoát ra khỏi sự kiểm soát của giáo hội mà cho nước Anh cơ hội đứng ra độc lập, là việc cố gắng cải cách và thay đổi luật của nghị viện, là việc đem lại cho người dân quyền tự chủ trong diễn dịch lời của Chúa vào cái thời đại dịch kinh thánh từ tiếng La tinh sáng tiếng Anh có thể bị kết án là dị giáo và thiêu sống hoặc chém đầu, vì dám chống lại độc quyền đọc và hiểu nó của các linh mục.

“Lâu đài sói” đã phác họa ra chân dung của những nhân vật quyền lực ở giữa một bối cảnh đầy rẫy đổi thay và bạo lực. Sự sụp đổ của Wolsey, là do sự cứng nhắc, đồng thời lại là sự đánh giá thấp khả năng của cô gái ngực lép Anne Boleyn. Trên đầu gối của Anne váy được kéo lên bao nhiêu phân, thì sự khao khát của nhà vua Henry VIII được kích thích bấy nhiêu, và là bấy nhiêu cơ hội để Cromwell thành đạt: chính ông, mềm dẻo và khôn khéo, dần dần phải bắt tay với Anne, để hạ bệ các đối thủ khác và khẳng định vị trí của mình. Điều mà Hồng Y Wolsey không làm được, Cromwell đã hoàn thành xuất sắc, và cùng với cuộc ly dị của Henry VIII, là cuộc ly giáo của nước Anh.

Các nhân vật của Mantel đều đi lại đầy sức sống trên trang sách của tác giả: Một vua Henry VIII được khắc họa ở đủ các khía cạnh khác nhau, hiện lên là một nhà vua thông minh, hay đòi hỏi, lại độc đoán và đồng bóng đến lố bịch; một tiểu thư Anne Boleyn khôn khéo đến gian manh, đem trinh tiết và nhan sắc ra làm món hàng, tìm mọi cách duy trì mối quan hệ không tình dục với nhà vua suốt 7 năm. Mantel còn dành sự chú ý cho những nhân vật tưởng như mờ nhạt không có vai trò gì trong lịch sử, nhưng chỉ một vài phác họa, như là những lớp bọc lót, có tính quyết định cho tương lai: Ai có thể ngờ cô hầu gái hay khóc lóc mặt sữa của Anne được Cromwell chú ý lại sẽ là một nữ hậu tương lai của chính Henry? Mantel cài cắm Jane Seymour, từ những bước đầu tiên và dành phần thưởng là sự ngạc nhiên thú vị, cho những độc giả tinh ý và nhạy cảm. Tập 1 trong bộ 3 về Cromwell kết thúc ở kế hoạch chuyến du hành của nhà vua do Cromwell phác thảo, dừng ở Lâu đài sói, chính là nơi ở của gia đình Seymour.

Là người không thể đọc nổi một cuốn tiểu thuyết của Virginia Woolf, Hilary Mantel đổ đầy hành động trong cuốn sách của mình: các nhân vật của bà luôn hành động, luôn suy tính, luôn di chuyển giữa các nơi chốn. Với giọng kể vô cùng hài hước, đối thoại đầy màu sắc, “Lâu đài sói” là một cuốn tiểu thuyết lịch sử cuốn hút với sự chuyển biến tình tiết vô cùng nhanh nhẹn. Truyện được kể ở thời hiện tại, một phá cách đặc biệt so với tiểu thuyết truyền thống, nơi mọi sự kiện luôn được đặt trong thì quá khứ từ một điểm nhìn xa xôi, bằng một người kể chuyện biết tuốt. Mantel cho biết, bà viết như đang thấy tất cả diễn ra. Bằng thì hiện tại, bà cung cấp một cái nhìn trực tiếp, thẳng thắn, và trong suốt, vào các nhân vật của mình, đặc biệt là Thomas Cromwell. Mọi chuyện được nhìn trực tiếp qua con mắt của ông, và các nhân vật của Mantel không phải được kể lại từ 500 sau mà là đang sống trong lịch sử, vì thế người đọc ở trong lịch sử và lịch sử ở trong chúng ta, trong câu chuyện của bà. Tiểu thuyết của Mantel là một minh chứng cho hình thức hư cấu hòa quyện mẫu mực với sự thật nơi tác giả không bao giờ thay đổi một thực tế nào nhằm đẩy cao tính cao trào của truyện, nhưng vẫn có thể đẩy rộng ra tới vô tận, khái niệm về thể loại “tiểu thuyết lịch sử.” Lịch sử không chết, mà sống, không cứng đờ ổn định, mà biến đổi với đầy mơ hồ, qua những trang viết của Hilary Mantel.
.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: