Những bàn tay bị chặt đứt – “Giữa lòng tăm tối”

Chào mừng “Giữa lòng tăm tối” của Joseph Conrad do Tao Đàn làm vừa được xuất bản ở Việt Nam, nhà Z sẽ chạy một loạt bài nho nhỏ về tác giả này. Đầu tiên đơn giản nhất có là là đọc về những yếu tố hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm =)))

Từ trải nghiệm thực tế tới văn chương

Vốn luôn mơ ước được chu du khám phá thế giới, mà một trong những nơi đó là châu Phi, năm 1890, Joseph Conrad thông qua quan hệ mà kiếm được việc làm cho Societé Anonyme Belge pour le Commerce du Haut-Congo, làm thuyền trưởng con tàu The Florida ở Congo thuộc Bỉ.

Conrad đã rất vất vả trong hành trình này, khi phải đi từ Pháp tới Boma, rồi đi bộ từ Boma đi Matadi rồi từ đó đi tiếp tới Kinshasa để nhận chức thuyền trưởng (thực ra là nằm trên võng do dân da đen khênh) . Chuyến đi cực nhọc thiếu nước uống, nhiều muỗi, và liên tục gặp xác người chết đều được Conrad ghi chép lại rất chi tiết trong nhật ký.

Nhưng khi đến nơi Conrad lại được agent Camille Delcommune ở trạm Kinshasa thông báo con tàu The Florida đã chìm xuống sông và giờ ông phải làm vị trí thủy thủ trên con Roi des Belges. Conrad được giao nhiệm vụ cùng với những người khác đi sâu vào trong lục địa đến Stanley Falls để đưa một agent người Bỉ tên là Klein bị bệnh lỵ về. Trên đường đưa Klein về lại thì ông này chết. Sau đó Conrad bỏ việc chạy về châu Âu.

Conrad ghi chép tỉ mỉ chuyến đi này, và những trải nghiệm ghê rợn chính là nguồn gốc để 10 năm sau Conrad viết “Giữa lòng tăm tối”, nơi Marlow kể lại chuyến đi lên thượng nguồn sông Congo để tìm người agent sâu trong lục địa tên là Kurtz. Độc giả hẳn nhận ra những nét tương đồng giữa Kurtz và Klein, Marlow và Conrad. Chính trong chuyến đi này mà Conrad tận mắt chứng kiến tội ác của thực dân Bỉ ở Lục địa đen, và hiểu ra châu Âu đang thực thi sự nghiệp “văn minh hóa” ở châu Phi bằng những hành động cướp bóc và khai thác sản vật, tra tấn hành hạ tùng xẻo con người, cưỡng hiếp phụ nữ, giết chóc đàn ông. Conrad cũng bị dính bệnh sốt rét trong chuyến đi này, làm sức khỏe của ông xuống dốc khi trở về châu Âu.

“Chiếm được một miếng bánh châu Phi ngon lành” – Vua Leopold II

Conrad trước chuyến đi có lẽ không biết mình sẽ phục vụ cho một trong những vị vua khét tiếng tham lam và tàn ác nhất lịch sử: vua Leopold đệ Nhị (II) của Bỉ, người đã bị coi là nguyên nhân gây ra cái chết của khoảng 10 triệu người ở Congo, và trong cuốn sách “King Leopold’s Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa” của Adam Hoschschild coi ngang với sự diệt chủng với so sánh với Holocaust của Phát xít Đức.

Trong khi các đế quốc thực dân khác lần lượt sở hữu và khai thác triệt để châu Á, Bỉ quay sang châu Phi, đặc biệt là Congo nằm giữa lục địa Đen, nơi các thực dân châu Âu chủ yếu mon men ở bìa ngoài. Vua Leopold thuê nhà thám hiểm Henry Morton Stanley đi thực địa ở Congo, xây dựng đường đất, đồng thời tiến hành ký kết hiệp ước với cả trưởng bộ tộc người Phi cho phép vua Leopold II thành chủ nhiều vùng đất ở Congo, từ đó tiến hành lập quân đội, bắt dân Phi làm nô lệ, đi săn ngà voi, và cao su.

a243c2d882e0a2ea67d7f17d41b4e3a6

Vua Leopold luôn chạy song song hai dự án: một là vờ vịt với châu Âu và quốc tế bằng cách dựng lên chiến dịch thành lập Hiệp hội châu Phi quốc tế với mục đích nhân đạo, khai dân trí cho người châu Phi, một mặt bắt đầu khoắng sạch sẽ ngà voi và duy trì một chế độ đàn áp dã man: dùng chính đàn ông châu Phi làm lực lượng quân đội để đàn áp nô lệ châu Phi.
Đàn ông châu Phi trong các làng bị bắt phải nộp sản lượng ngà voi và cao su theo hạn mức, nếu không nộp đủ, thì bị giết chết. Dần dần, thực dân chuyển qua một hình thức mới là cắt tay con cái hoặc vợ của nô lệ nếu không nộp đủ hạn mức. Không chỉ có vậy, chị em phụ nữ, con gái, còn thường bị tách riêng, hãm hiếp. Và nếu có làng nào chống đối, cả làng có thể bị giết sạch.

Ở Lục địa đen là vậy, còn ở châu Âu văn minh đầy ánh sáng, vua Leopold II đã đem 267 đàn ông, phụ nữ, và trẻ em nhập khẩu từ Congo về lại Bỉ để trưng bày trong triển lãm hội chợ quốc tế diễn ra ở Brussels năm 1897. Ông cho thiết lập 3 ngôi làng lớn: một làng ven sông, một làng trong rừng, và một làng “đã được văn minh hóa”, rồi cho các nô lệ diễn lại đời sống cho các người đến xem hội chợ.

Hochschild có ghi lại một việc, “khi nhà vua được tâu lại lại là vài đứa châu Phi bị đầy bụng do dân chúng cho bọn nó ăn kẹo, ông đã ra lệnh làm một cái biển như biển trong sở thú “Không cho thú ăn”. Tấm biển của ông viết: “Dân đen được ban tổ chức cho ăn.”

Chỉ cần vào google search Congo Leopold II là chúng ta có một loạt các tấm ảnh ghê rợn như này. Nhà Z chỉ xin tóm tắt vài chi tiết tiện bạn đọc nào muốn tìm hiểu thêm.

Ai muốn xem bộ phim làm trên cuốn sách nổi tiếng của Hochschild có thể xem trên youtube: https://www.youtube.com/watch?v=vh8B1xbOEIA

xem nhanh trước khi link lại bị xóa do vi phạm bản quyền

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: